Bilgi Teknolojileri,Özel Hayat - Gizlilik,Teknoloji 17/10/2014 23:15

Dron’lar ve hukuk

Av. M. Gökhan Ahi

Son bir kaç yıldır dronlardan (drone) bahseden yazıları çokça okuyoruz ve dronlarla yapılan video çekimlerini ilgiyle izliyoruz. Dron deyince aklımıza askeri veya kamusal amaçlarla kullanılan drone’ların bir türü olan İnsansız Hava Araçları (İHA) geliyor, ancak konumuz daha çok hobi amaçlı kullanılan ve ticari kullanım örnekleri de görülen modeller olacak.

Genelde dört pervaneli modellerden (quadcopter) oluşan dronlar, kolay kullanılabilmesi, hafif ve ucuz olması, kamera ve sensör bağlanabilmesi açısından oldukça fazla avantaj sunabilmektedir. Her ne kadar henüz Türk polisinde görmesek de, bir çok metropol polisi toplumsal olaylarda, olay yeri incelemede ve şehir trafiğinin kontrolünde dronlardan yoğunca faydalanıyor. Dronlar arama kurtarma alanında ise köpeklerden sonraki en büyük yardımcı haline geldi. Tarımsal ilaçlama ve yangın kontrolünün yanı sıra kargo taşımacılığı için kullanılan dronlar reklam filmleri ve konserlerin canlı çekimleri için ticari alanda da rahat kullanım olanağı sağlıyor. Geçen yıl, Amazon kendi müşterilerine paket taşımak için dronlardan yararlanacağını duyururken, Deutsche Post Almanya’da nehir üzerinden ilk taşımacılık deneyini ilaç taşıyarak yaptı.

Dronlar, ayrıca yeni bir hobi alanı olarak ortaya çıktı. İnternette binbir aksesuarının bulunduğu dronlarla ilgili kurulan özel kulüpler ve web sitelerinde bir araya gelen meraklılar buluşup etkinlikler düzenliyorlar, videolarını yayınlıyorlar. (bkz. Cem Özkaynak http://bit.ly/1pr2hgT)

Dronların kullanım oranı ve sayısı arttıkça küçük çaplı kazalar ve krizler de yaşanmaya başladı. Örneğin, bir meraklı dronunu Seattle’daki Space Needle kulesi üzerinde uçurunca, görevliler kuleye zarar verileceği endişesiyle dron sahibinin soruşturulmasını sağladı. New York’ta başka bir meraklının dronu gökdelene çarptı. Los Angeles’ta göstericiler polisin dron kullanarak vatandaşı gözetlemesini protesto etti. İstanbul’da Gezi protestolarını havadan görüntüleyip internette yayınlayan bir meraklının dronu polis tarafından silahla vurularak hukuksuz olarak düşürüldü.

Dronların hem ticari hem de hobi olarak kullanım oranı arttıkça kamu otoritelerinin bu konuyu düzenleme ve kısıtlamalara tâbi tutmak isteği ortaya çıktı. Amerikan Havacılık Dairesi, dronlar konusunda taslak hazırlamaya başladı. ABD’deki bazı dron kullanımlarına güvenlik veya zarar verme nedeniyle para cezaları uygulamak istense de yasal düzenleme olmadığından mahkemeler konuyu kapatmak zorunda kaldı. Türkiye’de Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, 30.10.2013 tarihli Talimat düzenlemesiyle, şimdilik model uçaklar, hobi dronları ve ağırlığı 4 kg’dan, hızı 50 km’den az ve irtifası yerden 100 metreden az olan İHA’ları kapsam dışı bıraktı. Yani bu sınırların altında olan dronlar henüz bir düzenlemeye tâbi değil. Ancak sınırı aşan dronların uçurulması için İHA pilotu lisansı ve uçuş izni gerekecek.

Küçük dronlar için özel bir düzenleme olmasa bile, bazı meseleleri hukukun genel hükümleri ile çözebilmek mümkün. Bazı örnekler vermek gerekirse: Dron olsun olmasın, herhangi bir hava aracı askeri bölgelerin ve stratejik hassas bölgelerin üzerinde uçamaz. Aksi halde, düşürülmesi, el konulması ve sahibine ceza soruşturması yapılması gündeme gelebilecektir. Ayrıca, dronları özel mülkiyete konu bir bina ya da arazi üzerinde uçurmak, özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesine yol açabilecektir. Özel mülkiyet olmasa bile, plajların ve caddelerin üzerinde uçurulup kişilerin tanınabileceği biçimde görüntü alınması ya da sivil casusluk yapılması mahremiyeti ihlal anlamında hem suç hem de hukuka aykırılık oluşturacaktır.

Dronların mala ve cana zarar verici boyutunu da düşünmek gerekiyor. Her ne kadar dronlar, özel yazılımları ve GPS alıcıları sayesinde düşme ve kaybolma riskini en aza indirse de, yeterli deneyime sahip olmaksızın, rüzgar hesaba katılmaksızın ve  kalabalık yerlerde güvenlik kurallarına uymaksızın uçurulan dronlar, kontrolsüz kalıp düşerek veya çarparak birilerini veya hayvanları yaralayabilmektedir. Bu tür durumlarda dron sahipleri, cezai soruşturmanın yanı sıra hukuki tazminat talepleriyle de karşılaşabilir.

Dron teknolojisi kuşkusuz çok daha fazla ilerleyecek ve insanlığa çok daha çeşitli faydalar sağlayacak. Yakın bir zamanda dronlara ilişkin özel düzenlemeleri göreceğimizi söylemek mümkün. Dron meraklıları ise sorumlu kullandıkları sürece bir sorun yaşamayacak.

(Bu yazı Digital Age dergisinin Ekim 2014 sayısında yayınlanmıştır)

Tags:

Leave a reply

required

required

optional


Trackbacks

  •  
help writing descriptive essays should animals be used for research essay college research essay buy editing service grad school essays writers