Av. Şebnem Ahi,Fikri Mülkiyet 17/01/2013 15:04

Avrupa Komisyonu Telif Hakları Reformu neleri içeriyor?

Av. Şebnem Ahi

 

Dijital ekonomi son yirmi yılda büyümenin önemli bir itici gücü oldu. Çevrimiçi içerik oluşturma ve dağıtma sağlayan internet, yazarlar ve sanatçılar için büyük fırsatlar sunuyor da olsa, hak kayıpları olduğu da bir gerçek.

 

Avrupa Komisyonu, telif haklarını ve lisansları, dijital ortamdaki ihtiyaç ve hukuka aykırılıklara paralel olarak revize etmeye karar verdi. 2010 yılında Avrupa için tek bir dijital pazar oluşturmak amacıyla telif alanında çabalar ortaya konulmuş ve Avrupa için Dijital Gündem benimsenmiştir. Telif reformu çapında tartışmalara kulak veren Avrupa, telif yasasının internet çağına uyumlu hale getirileceğini duyurdu.

 

Yeni iş modellerinin gelişmesinde rol oynayan dijital marketlerin potansiyelini arttırmak ve dijital ekonominin büyümesini sağlamak için, gerekli çözüm önerilerini de tespit etmek gerekir. Bunun için çalışmaları hızlandırmak gerektiğini açıklayan Avrupa Komisyonu Başkanı Barroso, modernize edilmiş telif hakları ile; yaratıcılık, kültürel çeşitlilik, bilimsel araştırmalar için sürdürülebilir teşvikler sağlanmasının temel hedef olduğunu belirtmiştir.

 

2013’te Avrupa Komisyonu tarafından bir paydaş diyaloğu süreci başlatılacağı ve Aralık’a kadar süreceği açıklanmıştır. İnternet üzerindeki içeriklerle ilgili yapılacak çalıştayda özellikle üzerinde durulacak konular ise; sınır ötesi erişim, kullanıcılar tarafından oluşturulan içerik, küçük ölçekli kullanıcılar için içerik lisanslama, AB ülkelerinde film arşivlerine online erişim ve bilimsel araştırmalar için verimli metin ve veri madenciliği gibi teşvik amacı taşıyan uygulamalar olması beklenmektedir. Ardından pazar çalışmaları, etki değerlendirmesi ve yasal taslak çalışması yapılacağı, 2014 yılında da yeni yasa çıkacağı duyurulmuştur.

 

Söz konusu paydaş diyaloğunda yer alacak konulara biraz değinelim.

 

‘Sınır Ötesi Taşınabilirlik’

 

İnternet üzerinde içeriklerin dağıtımında sınır ötesi satış kısıtlaması olan online platformlar ele alınmıştır. Tüketicilerin yasal olarak bir ülkede satın aldığı içeriğe bir diğer ülkede ulaşamaması ya da sadece birkaç üye devlette sınırsız diğerlerinde sınırlı olan içerikler sebebiyle hak sahipleri ve aynı zamanda kullanıcılar zarara uğramaktadır.

 

Bazı dijital marketlerden uygulamayı ücretli edindikten sonra sınır değiştirdiğinde bu uygulamaya erişemeyen son kullanıcı, maddi olarak bedelini ödediği ürünün içeriğine ulaşamamakta, hizmetin karşılığını alamamaktadır. Ayrıca bu uygulama ya da içerik aracılığı ile üzerinde çalıştığı projeler yarım kalabilir yada silinebilecektir.  Üstelik bu durum, kullanıcıyı tüm ülkeler marketlerine ve içeriklere ücretsiz erişmek için yasal olmayan teknik yöntemlere itmektedir. Bu sebeple doğrudan ya da dolaylı olarak, hem uygulama ve içeriklerin hak sahipleri zarar görmekte, hem de devlet, dijital ekonomik değerler açısından kayba uğramaktadır.

 

Mevcut durum sistemi verimsiz hale getirdiği için, komisyonun amacı; sınır ötesi online erişim ve içerik taşınabilirliğini teşvik etmek, sistemi pratikleştirecek ortak bir çözüm yolu bulmaktır.

 

Uygulamaların AB üye ülkeler arasında sınırsız dolaşımı, yani bir ülkede satılmışken sınır değiştirildiğinde tekrar satın almaya, vergi ödemeye gerek kalmadan kullanılabilir hale gelmesi ile tüm bu sorunların hızının kesileceği düşünülüyor. Diğer yandan dijital içerik satmak için ülke ülke anlaşma yapan (Spotify, Apple gibi) şirketlerin de bundan etkileneceği ortada. Son olarak uygulamanın satıldığı ülkede hak sahiplerinin telif hakkı korunurken, bir diğer ülkede aynı şartlarda korunmaması gibi sorunlara da çözüm olacağı düşünülmektedir.

 

‘Kullanıcı tarafından oluşturulan içerikler’ Facebook, Youtube gibi sitelerde AB ortalamasına göre insanların dakikada 150.000‘den fazla fotoğraf ve yaklaşık 100 video yüklediği tespit edilmiştir. Asıl sorun, söz konusu içeriklerin yasal olup olmadığının belirlenmesidir. Bu durum son kullanıcı açısından şeffaf olmadığı gibi içerik sahipleri için de takibi oldukça zor bir durumdur. Bu sorunlar da ele alınacak konulardan biridir.

 

Metin ve veri madenciliği’ Bilimsel araştırmaların hız kazanması için araştırmacıların analizlere, mevcut bilimsel modellere, metotlara kolaylıkla erişebilmesi gerekir. Ancak her içerik için sahibinden lisansla izin alınması gerekliliği bu durumu zorlaştırmaktadır. Dolayısıyla çözüm olarak standart lisanslama modelleri getirilmeli, esnek lisanslama modelleri içeren teknoloji platformları yaratılmalıdır. Bu noktada Komisyon yeni telif yasası için bilimsel araştırmaları teşvik edici çözümler keşfedileceğini de belirtmiştir.

 

Özel kopyalama harçları’ Devlet tarafından tekrar edilebilir medya için düzenlenen; içerik geliştiriciler için belirlenen vergi ve harçları ifade eder. Hak sahiplerine ödenen ve devlet tarafından toplanan vergileri kasteder. Bu harçların sınırlar arasında büyük oranda farklılık göstermesi AB’ye göre büyük bir sorundur. Ancak elbette hak sahipleri bu durumdan oldukça memnunken, üreticilerden gittikçe şikayet geldiği belirtilmiştir.

 

Görsel ve işitsel içeriklerin sınır ötesinde çevrimiçi olarak ulaşılabilir olması’ (film ve TV Showları gibi) sorunu da gündemde olan bir diğer başlık. 2013’te bu hususun spesifik olarak takip edilmesinin bir ihtiyaç olduğu, ticari ve ticari olmayan kullanımlar için ayrımların daha net yapılması gerektiği bildirilmiştir.

 

Avrupa kültürel mirası’ Avrupa film arşivlerinin yüzde onbeşinin Avrupa vatandaşlarına açık olduğu belirlenmiştir. Daha fazla arşivin kullanıcıya açılması için serbestlik planlanmaktadır.

 

Sayılan bu başlıklar kapsamında 2013 yılında önce amaca uygun ve sonra orta vadeli sorunları ele almak için çalışmalara başlayacak olan Komisyon, ayrıca ACTA için de olumsuz görüşe sahip ve bu telif reformunun hızlandırılması gerektiğini düşünüyor.

 

Telif reformu doğru yönde giderse anlamlı bir reform olabilecektir. Telif dosyası ile ilgilli Avrupa Komisyonunun geciktirme taktikleri, tüm taraflara bir şeyler vaad etme hikayeleri bir yana, telif reformunun çok yakın bir zamanda gerçekleşmesi olası görünmüyor. Gecikme hikayeleri demişken, Türkiye’de de telif reformları konusunda durum çok farklı değil; bir taslağın  yasalaşması beklenirken, hepimiz biliyoruz ki teknoloji ile birlikte değişen ihtiyaçlar da yerinde saymıyor. Ancak en azından söz konusu telif reformu Avrupa Birliği ülkeleri için özgürlükçü düşünceye fırsat kapısı aralıyor, ki Komisyon tarafından bu konuda kesin bir uluslararası vaad de var.

 

Avrupa Birliği’ne katılmak için pek çok ülkenin de bu reformlara paralel yönde telif sistemlerini tartışmaya açması ve ileriye dönük yeni yol bulma konusunda reformlar yapacağı ve Türkiye’nin de bunlardan biri olması yönünde bekleyişler bir yana, telif hakları gelişen teknolojiye uygun olarak daha esnek hale getirilirken diğer yanda hak sahiplerinin de mağdur olması önlenmelidir. İfade özgürlüğü ve hak ihlalleri arasında kurulacak bu denge, yeni hukuki düzenlemeler ile yeni iş modellerinin geliştirilmesine ve evrensel düzenle uyumluluk  sağlanmasına bağlıdır.

Tags:

Leave a reply

required

required

optional


Trackbacks

  •  
where can i ask for help to write biology paper writing a business report personal philosophy of nursing ghostwriting services denver need help with assignment