Ekleyen Stj. Av. Serhat Koç – (Baştarafı Sayfa 1 ve 2′de)
DANONE HADİSESİ VE TOPLUM BİLİNCİNİN MANİPÜLASYONU
Türkiye’de de 2005 yılında Danone’nin başına geldi bu türden bir felaket, bir iki yıl önce de LC Waikiki böyle bir saldırıya uğradı.
Danone’nin başına gelen Türkiye’deki internet saldırılarının en kapsamlısı ve belki de etkisi en büyük olanıydı. 2005 yılının mayıs ayında bir internet forumunda Danone’nin gıda ürünlerinin çocukların zihinsel gelişimini olumsuz yönde etkilediğini iddia eden bir yazı yayınlandı. Yazıda: “Fransız Danone’nin Türkiye için üretilen ürünlerinin içinde çocukların zihinsel ve bedensel gelişimini olumsuz etkileyecek madde koyduğu ve 2-12 yaş arasındaki çocukların tükettiği ürünlere konulan maddeyle gelecek nesillerin zeki olmasının engellenmesi çabası olduğu” iddiası bulunmaktaydı. Bu karalama mesajını hazırlayan kötü niyetli kişiler, iletiye Profesör Doktor Turan Karadeniz’in imzasını, bilgisi ve onayı dışında eklemekten ve zincir ileti haline getirip internette dolaştırmaya başlamaktan da çekinmediler. Profesör Doktor Turan Karadeniz’in konu ile ilgisi bulunmadığını açıklamasına rağmen; bu zincir ileti internette dolaşmaya devam etti. Danone Türkiye, bu duruma müdahale edinceye kadar dedikodular da artık çığrından çıkmış bir hal almıştı.
Danone Türkiye’nin yapmış olduğu araştırma, İnternetin kontrolsüz ortamında başlayan bu mesajın yaklaşık olarak 6 Milyon kişiye ulaşmış olduğunu gösteriyor, diğer bir deyişle de Türkiye’deki her üç haneden birine ulaştığı anlaşılıyor. Mesajın internet yoluyla ulaştığı kişiler bunun sadece yüzde 20′sini oluşturuyordu; geriye kalanlar haberi kulaktan duymuştu. Ama internet olmasaydı, bu karalama kampanyası hiç başlatılamayacaktı. 25 – 45 yaş arası kadınlar arasında yapılan bir araştırmada, mesajın bilinirlik oranının %30’lara varıyor olması, bu karalama mesajının yayılımını gösteriyor. Bu asılsız mesaja kananların yüzdesi ise, yaklaşık 1/4 oranında. Bir basit! e-posta, iftira dolu içeriği sayesinde ve internetin gücüyle birleşen kulaktan kulağa yayılma etkisiyle; sadece Danone’nin çocuklar için ürettiği sütlü ürünlerin satışını azaltmakla kalmadı, Türkiye’deki tüm süt ürünleri pazarını da daralttı.
Danone Türkiye, karalama kampanyası hakkında bilgi edinmesi sonrasında hızla aksiyona geçmiş ve öncelikle, söylentinin çıkış kaynağı tespit edilmiştir. 24 Şubat 2006 tarihinde bu yazı ve internet sitesi hakkında tespit yaptırılmış ve hukuki süreç resmen başlatılmıştır. 20 Nisan 2006 tarihinde Ticaret mahkemesinde dava açılmıştır. Hukuki süreç içerisinde; Ticaret Mahkemesi tarafından, sitenin sayfasına Türkiye’den ulaşımın engellenmesine dair ihtiyati tedbir kararı alınmıştır. Bu karar, T.C. Telekomünikasyon Kurumuna gönderilmiştir. Site yönetimi de 24 Ocak 2007 tarihinde Özür ve Düzeltme yazısını yayınlamıştır. Site yönetiminin aldığı önlem ve yaptığı düzeltmeler sonrasında siteyle yaşanan adli süreç sulh ile sona ermiştir. Yasal sürecin bu aşamasında; bu büyük karalama kampanyası, aydınlığa kavuşması yolunda, Cumhuriyet Savcılığı’na gerekli başvurular yapılmıştır. Şüpheli ya da şüphelilerin Bilgisayar IP numaralarına ulaşılarak, bu numaralar Savcılığa ve İstanbul Emniyet Müdürlüğü Bilgi İşlem Şube Müdürlüğü’ne teslim edildi.
Danone Türkiye’nin verdiği mücadele, bütün şirketlere örnek niteliğindeydi. Bir yandan hukuk savaşını sürdürürken etkileri tamamen silmek için bu yetersiz olduğu için esas önemli çalışmayı da toplum mühendisliği alanında yapmaları gerekti.
Ama Danone harekete geçmek için bu soruşturmanın sonucunu da beklemedi. Ürünlerinin sağlıklı olduğuna dair raporlar alarak bunları reklamlarında duyurdu. Adı haksız yere kullanılan Prof. Dr. Turan Karadeniz de, basının karşısına çıkarak bu iddiayla hiç bir ilgisinin bulunmadığını açıkladı. Bizzat Danone Türkiye Genel Müdürü Serpil Timuray basın toplantılarına katıldı. İsteyen annelere Ayşe Özgün eşliğinde Danone fabrikaları turu bile düzenlendi. Sonuçta Danone, üstüne atılan lekeyi temizledi ama bu büyük bir emek ve masrafa mal oldu. 2005 yılı mayıs ayında sunucusu Almanya’da bulunan bir forum sitesinde yer alan hayal ürünü bir yazı ile başlayan bu karalama kampanyasının olumsuz etkileri de böylece sona erdirilmiş oldu.
Burada düşündürücü ve endişe verici olan ise halkımız tarafından güvenilir bir kaynak olarak görülen internetin bu anlamda ağır bir yara almış olmasıdır: saygın bir kuruma bilinçli bir şekilde zarar vermek için; saygın bir akademik kurumun ve saygın bir bilimadamının isimlerini kullanarak tamamen hayal ürünü bir mesaj oluşturmuş ve elektronik posta zincirleri ile dolaşıma sokulmuştur. Ne yazık ki pek çok kişi, çarpıcı bir metin ve bir dizi asılsız, yanıltma amaçlı iddia ile ortaya sürülmüş bu karalamaya inanmış ve ve çevresine anlatarak Türkiye çapında yayılmasına sebep olmuştur.
Bu kasıtlı karalama kampanyası, sadece Danone’yi değil, sütlü çocuk ürünleri pazarını da etkilemiş; pazarda %26’lara varan gerileme ve buna bağlı olarak çiğ süt alımlarında yaklaşık 15.000.000 litreye varan daralma nedeni ile çiftçilerimiz de bu durumdan mağdur olmuşladır. Bir forum mesajının nasıl sonuçlara yol açabileceğini görmek açısından bu rakamlar fazlasıyla şey ifade ediyor anlayanlar için.
Peki bu kadar zarar gören bir firma, bu zararı karşılığında ne yapabilir? Danone, öncelikle olaya karşı halkla ilişkiler çalışmalarına ağırlık verdi. Tekzip anlamına gelecek adımlar atarak, broşürler bastırdı ve hedef kitlenin bulunabileceği ortamlarda dağıttı ama yine de 6,3 milyon kişiye ulaşabildiğini sanmıyorum.
Bugün için bu tür, firma ya da kişilere zarar veren, hakaret içeren e-posta ya da yazı türünden suçlar için neler yapılabilir konusu nispeten yeni sayılabilir. Henüz sadece ilgili e-postayı ya da forum mesajını ilk olarak yazan insanlar sorumlu görülüyor ama biz e-postaları forward (yeniden yönlendiren) eden kişilerin de hukuken sorumluluğu tutulabileceği düşüncesindeyiz. Özellikle Danone olayında meydana gelen zararı düşünürsek, bu zarara karşı, olayın yaratıcılarının sorumluluğu tespit edildiğinde, alacakları cezalar daha da iyi anlaşılabilecektir.
Danone açıklamasında “Bu karalama kampanyasını başlatmış kötü niyetli kişiler ve bu karalayıcı mesajları kötü niyetli olarak çeşitli kitlelere ileten diğer şüpheliler” ifadesini kullanıyor. Bu kişilerin tutuksuz olarak yargılandığını açıklıyor. Biz kötü niyetin nasıl belirlendiği ya da ne tür hareketlerin kötü niyet olarak yorumlandığı noktasında genel hukuk ilkelerine bakıyoruz.
(Sayfa 4′ten devam ediniz.)
Peki herhangi bir kimseye bilgisi olmadan tanıtım amaçlı gönderilen mailin hukkuki açıdan bir sakıncası var mıdır?