Av. M. Gökhan Ahi,Fikri Mülkiyet 17/08/2009 23:36

Haber alma özgürlüğü tamam da, haber verme özgürlüğü nereye kadar?

copy pasteBir gazetenin internet sitesinde yayınlanan haber, nererdeyse dakikalar içinde onlarca haber sitesinde de yayınlanıyor. Kanunlarımız, haberlerin serbestçe yayılmasını istiyor ve haberlerden alıntı yapılmasına izin veriyor. Ancak, bu iznin de bazı koşulları var.

Av.M.Gökhan Ahi –

Türkiye’de kaç tane haber sitesi olduğunu bilemiyoruz. Ancak, kaba bir tahmin yürütürsek ulusalı ve yereliyle birlikte 200’den fazla haber sitesi olduğunu söyleyebiliriz. Belki bir o kadar da magazin ve spor temalı haber sitesi bu sayıya dahil edilebilir.

Türkiye’nin haber, magazin ve spor gündemi düşünüldüğünde, çok önemli bir gündem maddesi olmadıkça, günde ortalama 200 kadar ulusal ve yerel haber üretilmektedir. Bu haberlerin, sadece bir kaçı gazeteler veya internet siteleri tarafından özgün olarak üretilmekte, geriye kalanı ise haber ajanslarınca abonelerine dağıtılan haberlerden oluşmaktadır. Haber ajansları, sağladığı haber ve resim içeriklerine göre aylık abonelik sistemiyle çalışmakta ve gelirlerini bu aboneliklerden elde etmektedir.

Böyle bir haber endüstrisi içerisinde, internet ortamındaki ciddi birkaç haber sitesi hariç, bedeli karşılığında haber yayınlandığını ya da özgün haber üretildiğini söylemek ne yazık ki mümkün değildir.

Bazı durumlarda, orijinal haberleri yapan sitelerin gadget (bir uygulamanın içinde bağımsız olarak çalıştırılabilen bir başka uygulama), iframe (çerçeve içinde başka bir kaynaktan gelen bilgiler) yahut java script kayan yazı şeklinde haberlerinin çeşitli sitelerde bulunmasına izin verdikleri görülmektedir.

Ama çoğu zaman haber siteleri, gazeteler ve haber ajansları tarafından üretilen haberlerin başlıklarını ilgi çekici hale getirerek aynen ya da değiştirerek yayınlamakta, çoğunlukla bu haberlerden bazılarını seçerek “kopyala – yapıştır” yöntemiyle ya da “bot” kullanarak belli bir sistematik altında bulunan haberleri otomatik olarak kopyalayarak yayınlama yolunu seçmektedirler.

Bu tarz yayın yapan haber siteleri, aslında dört şekilde hukuk düzenini ihlal etmektedirler:

1- Kaynağı belirtilmeden alıntılanan haberler, haberi yapan kişilerin fikri haklarını ihlal etmektedir.

2- Orijinal haberi yayınlayan sitelerin reklam gelirleri, haberin çoğaltılması ve dolayısıyla ziyaret sayısının düşmesiyle azalabilmektedir. Bu da haksız rekabeti gündeme getirmektedir.

3- Kendisi hakkında yayın yapılan bir kişi, haberin asıl kaynağında cevap ve düzeltme hakkını kullansa bile, 200’ü aşkın haber sitesinde yayınlanmış haberlerle mücadele etmek neredeyse imkansız hale gelmektedir.

4- Haberin doğruluğu ortadan kalkmış olsa bile, örneğin polis baskınında yakalandığı için haberi yapılan kişinin sonradan mahkeme nezdinde aklanması veya beraat etmesi hallerinde, arama motorlarında kişinin ismi arandığında bu haberler yeniden ortaya çıkabilmektedir. Bu da kişilik haklarının ihlalini gündeme getirmektedir.

Hukuk düzeni, haberlerin alıntılanmasına ilişkin olarak bazı kurallar koymuştur. Eğer bir haberin hakları özellikle saklı tutulmamışsa, haberlerin alıntılanması ve başka bir sitede yayınlanması mümkündür, ancak bunun kuralı, mutlaka haberin kaynağının açıkça adı, sayı, tarihiyle birlikte yazarının adının gösterilmiş olmasıdır.

Bu kurallar Basın Kanunu ve Fikir Sanat Eserleri Kanunu’nda yer almaktadır. Hemen belirtmek gerekir ki, he iki kanundaki hükümler sadece süreli yayın ve radyo yayınlarını kapsamaktadır. Ancak, bu hükümleri kıyas yaparak bu kapsama gazetelerin internet sitelerinin girdiğini de kabul etmek gerekir.

Basın Kanunu’ndaki hükme göre, süreli yayınlardaki (internet versiyonları dahil) haber, yazı ve resimleri kaynak göstermeksizin yayınlayanlara, eser sahibinin şikayeti üzerine 5.000 TL’den 15.000 TL’ye kadar para cezası verilebilecektir. Eğer, haber, yazı veya resim sahibi, bunlar üzerindeki haklarını açıkça saklı tutarak alıntı yapılmamasını veya sadece bir kısmının alıntı yapılabileceğini ya da izne bağlı olduğunu belirttiği halde, bu kurala uyulmadığı takdirde 20.000 TL’den 40.000 TL’ye kadar para cezası verilmesi mümkündür.

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu da, Basın Kanunu’na benzer bir hüküm içermektedir. “Eser” sayılması kaydıyla bu kanun kapsamına giren haber, yazı, resim, makale ve röportajların serbestçe alıntılanması mümkündür. Burada da yine kaynak, tarih, sayı, eser sahibinin adının belirtilmesi zorunludur. Aynı şekilde, eser sahibi alıntı yapmayı yasaklamış ya da sadece bir kısmının alıntılanmasına izin vermişse, alıntının bu kurallara göre yapılması gerekir.

Haber alma özgürlüğü, bireylere tanınan temel bir haktır. Ancak, haber verme özgürlüğü sınırsız değildir ve sadece kaynak belirtmek kadar basit bazı kurallara tabidir. Bu kural sadece hukuki bir kural değildir: Aynı zamanda, fikre ve emeğe saygıdır.

Tags:

3 Comments

  • emeğe saygı unutuluyor, az-buçuk rantdan sebep.

  • o zaman çoğu haber sitesi suç işliyo öylemi?
    şikayet etsek tazminat kazanır mıyız :)

  • “Hemen belirtmek gerekir ki, he iki kanundaki hükümler sadece süreli yayın ve radyo yayınlarını kapsamaktadır. Ancak, bu hükümleri kıyas yaparak bu kapsama gazetelerin internet sitelerinin girdiğini de kabul etmek gerekir.”

    Ceza hukukunda kıyasa cevaz var mıdır?
    Suç ve cezaların kanuniliği ilkesi ve kıyas yasağı karşısında, açık bir düzenleme var olmadığı sürece internet üzerinde yapılan yayınlarda bu iki kanunun uygulanmasının mümkün olmadığı kanısındayım.

Leave a reply

required

required

optional


Trackbacks

  •  
should animals be used for research essay cheap fast papers essays writing services uk write my essay services essay writing paper